Một số giải pháp ứng dụng AI và công nghệ số nhằm nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với văn học cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trường mầm non

Nội dung text: Một số giải pháp ứng dụng AI và công nghệ số nhằm nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với văn học cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trường mầm non

1. Mẫu 02/SK CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến: "Một số giải pháp ứng dụng AI và công nghệ số nhằm nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với văn học cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trường mầm non". 2. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Ngày 10/10/2024. 3. Các thông tin cần bảo mật (nếu có): Không 4. Mô tả các giải pháp cũ thường làm: “Văn học” là một phần tất yếu của cuộc sống và đặc biệt là đối với trẻ thì văn học lại đóng một vai trò hết sức quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển toàn diện của chúng. Thông qua những câu chuyện cổ tích huyền ảo, những bài thơ sâu lắng hay những bài đồng dao, ca dao thân thuộc trẻ được hoá thân vào các nhân vật, được thoả sức phát huy trí tưởng tượng phát triển ngôn ngữ, làm đa dạng vốn từ và hình thành được các giá trị sống tốt như tình yêu thương, sự chia sẻ, đức tính siêng năng, cần cù hay tinh thần dũng cảm, lòng yêu nước và cả sự đồng cảm. Văn học là phương tiện giúp trẻ bộc lộ cảm xúc, nâng cao khả năng giao tiếp và rất nhiều kỹ năng quan trọng trong quá trình học tập sau này của trẻ. Ở trường mầm non, các phương pháp truyền thống hiệu quả khi tổ chức hoạt động làm quen với văn học mà giáo viên có thể áp dụng như là kể chuyện theo tranh minh hoạ sách lật bằng giấy, sử dụng rối bóng, rối tay, trình chiếu powerpoint hay phối hợp với phụ huynh đọc truyện tại nhà cho trẻ. Đây đều là những phương pháp mang lại hiệu quả nhất định giúp trẻ tiếp cận với văn học một cách tự nhiên nhất. Tuy nhiên, thời đại công nghệ đang ngày càng phát triển đòi hỏi người giáo viên phải nâng cao hơn nữa trong việc tìm kiếm thêm các phương pháp mới nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho trẻ làm quen văn học. Việc giáo viên vận dụng trí tuệ nhân tạo AI vào giảng dạy như giúp giáo viên thổi một làn gió mới làm cho phong phú nội dung dạy học, tăng cường tương tác giữa cô và trẻ, trẻ với trẻ và hỗ trợ tối đa cho giáo viên trong tổ chức hoạt động học cho trẻ. Có thể thấy khi áp dụng các phương pháp truyền thống vẫn đảm bảo được vai trò và phù hợp với trẻ song khi thực hành thực tế vẫn còn một vài điểm hạn chế cần được khắc phục, quan tâm: Trẻ chưa thật sự hứng thú với việc cô kể chuyện bằng sách lật truyền thống, mức độ tương tác với bài học chưa cao dẫn tới hiệu quả giờ học làm quen với tác BM-SK02 Trang 1
2. phẩm văn học chưa đạt như mong muốn. Bên cạnh đó, việc lưu trữ sách truyện minh hoạ bằng giấy truyền thông tốn khá nhiều diện tích, giá thành sách cao, thời gian lưu trữ sách không được lâu gây nhiều bất tiện trong quá trình sử dụng. Kho học liệu tranh ảnh phục vụ cho hoạt động làm quen với văn học còn chưa phong phú, hình ảnh chưa đẹp mắt, thu hút trẻ. Nhiều khi giáo viên khó có thể tìm được nhiều hình ảnh phù hợp với mong muốn của bản thân cũng như đáp ứng được đầy đủ nội dung của câu chuyện, bài thơ. Tài liệu hình ảnh còn mang tính tĩnh, chưa có sự tích hợp công nghệ tương tác như hình ảnh động, video minh hoạ gây thu hút trẻ tham gia vào hoạt động học tập, trẻ khó phát huy trí tưởng tượng, sự sáng tạo trong các tiết học kể chuyện sáng tạo. Giáo viên còn chưa mạnh dạn tiếp cận và ứng dụng công nghệ hiện đại, ngại đổi mới khi tổ chức hoạt động làm quen với văn học cho trẻ. Điều này làm cho việc đổi mới hình thức, phương pháp dạy học đáp ứng nhu cầu học tập của trẻ trong thời đại số chưa được hiệu quả như mong đợi. Những tồn tại trên không phải là điểm yếu của phương pháp cũ, mà là dấu hiệu cho thấy cần có sự thay đổi để phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ trong thời đại số làm tăng tính tương tác trong quá trình học, cần có sự kết hợp hài hoà giữa phương pháp truyền thống và công nghệ hiện đại. 5. Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp sáng kiến: Không thể phủ nhận rằng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đã và đang phát triển mạnh mẽ ở mọi mặt xung quanh chúng ta, việc ứng dụng chúng vào việc giảng dạy là vô cùng cần thiết nếu chúng ta muốn phát triển bản thân nhiều hơn nữa. Sẽ thật tuyệt vời nếu câu chuyện cô kể không chỉ dừng lại ở những lời kể, những hình ảnh tĩnh nữa mà thêm vào đó là những hình ảnh sinh động, màu sắc tươi sáng, trẻ được thả hồn vào những câu chuyện, bài thơ mà cô mang đến, được hoá thân vào nhân vật một cách tự nhiên nhất. Không chỉ vậy, việc ứng dụng công nghệ AI và công nghệ số còn giúp cho giáo viên tiết kiệm thời gian chuẩn bị bài, tiếp thêm nguồn cảm hứng sáng tạo những sản phẩm phục vụ cho công tác giảng dạy thật mới mẻ, đầy màu sắc mang lại hiệu quả cao. Các sản phẩm tạo ra không cần không gian lưu trữ vật lý, tiết kiệm không gian cũng như chi phí hơn rất nhiều cho giáo viên. Nhìn thấy những thực trạng còn nhiều băn khoăn khi tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với văn học tại lớp và những hiệu quả mà AI và công nghệ số mang lại khiến tôi cảm thấy đổi mới là việc làm cần thiết lúc này. Đổi mới để đáp ứng yêu cầu giáo dục hiện đại, đổi mới để tạo hứng thú cho trẻ được đến với những câu chuyện, bài thơ một cách sinh động, dễ hiểu, cuốn hút và gần gũi hơn. Chính vì vậy, tôi đã tìm tòi và nghiên cứu: "Một số giải pháp ứng dụng AI và công nghệ số nhằm nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với văn học cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trường mầm non" BM-SK02 Trang 2
3. 6. Mục đích của giải pháp sáng kiến: - Nghiên cứu thực tiễn, vận dụng những kiến thức, ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI và công nghệ số để đưa ra các giải pháp, phương pháp mới nhằm khắc phục những hạn chế, tồn tại và phát huy những điểm mạnh của giải pháp cũ, từ đó nâng cao chất lượng hoạt động làm quen với văn học cho trẻ. - Giải pháp đưa ra có tính khả thi, khi áp dụng mang lại hiệu quả cao để có thể chia sẻ, lan tỏa đến đồng nghiệp. 7. Nội dung: 7.1. Thuyết minh giải pháp mới hoặc cải tiến: 7.1.1. Giải pháp 1: Bồi dưỡng chuyên môn ứng dụng AI và công nghệ số vào hoạt động làm quen với văn học. a. Nội dung biện pháp - Bồi dưỡng chuyên môn về ứng dụng AI và công nghệ số vào hoạt động làm quen với văn học thông qua tự học, tự bồi dưỡng, các buổi tập huấn và chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn. b. Cách thức, quá trình áp dụng Trong quá trình giảng dạy, giáo viên mầm non không chỉ là người chăm sóc giáo dục trẻ mà còn phải không ngừng học hỏi, nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục ngày càng cao. Có thể thấy, việc bồi dưỡng chuyên môn là vô cùng cần thiết, bởi để tìm được các phương pháp mới áp dụng vào tổ chức hoạt động văn học mà sử dụng trí tuệ nhân tạo AI trước hết phải hiểu được AI là gì? Ứng dụng AI vào thực hiện như thế nào? AI Cách thức khai thác AI và công nghệ số ra sao để đạt được kết quả tốt nhất?... Tôi đã bồi dưỡng chuyên môn cho bản thân thông qua một số hình thức sau: * Thông qua tự học, tự bồi dưỡng: Đây là một hình thức học tập chủ động, linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của giáo viên mầm non. Để việc tự học có hiệu quả tôi đã xây dựng mục tiêu cụ thể như sau: nắm được những khái niệm cơ bản về trí tuệ nhân tạo; hiểu cách hoạt động và vai trò của một số công cụ AI phổ biến trong giáo dục; biết cách vận dụng công cụ AI để hỗ trợ tạo ra các sản phẩm sáng tạo phục vụ hoạt động giáo dục. Bên cạnh đó, tôi chủ động xây dựng kế hoạch tự học rõ ràng, linh hoạt. Ví dụ như sau: Thời gian tự học Nội dung tự học Tháng 8/2024 Tìm hiểu cơ bản về AI, các thuật ngữ phổ biến (AI, ChatGPT, công cụ hỗ trợ giảng dạy, ), sách điện tử Tháng 9/2024 Học cách sử dụng ChatGPT để gợi ý kịch bản, chia đoạn tác phẩm, sáng tạo tác phẩm và đưa ra những prompt tranh ảnh minh hoạ câu chuyện, bài thơ cho trẻ. BM-SK02 Trang 3
4. Tháng 10/2024 Tìm hiểu và thực hành thiết kế tranh ảnh giáo dục bằng Canva, ứng dụng AI để tạo hình ảnh, video minh hoạ. Thiết kế sách điện tử. Tháng 11/2024 Thực hành áp dụng, chia sẻ kết quả với tổ chuyên môn, đồng nghiệp Việc lập kế hoạch rõ ràng giúp tôi chủ động hơn trong việc tự học, tự bồi dưỡng để kết quả học tập đạt hiệu quả tốt nhất. Sau khi xây dựng kế hoạch, tôi tiến hành tìm kiếm tài liệu và khai thác chúng. Nguồn tài liệu đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình tự học, tự bồi dưỡng về trí tuệ nhân tạo. Để phù hợp với đặc điểm nghề nghiệp của giáo viên mầm non – vốn bận rộn, ít thời gian và cần kiến thức dễ hiểu, ứng dụng cao – các tài liệu nên tôi chọn tài liệu có tính trực quan, dễ tiếp cận. Tôi tìm kiếm một số tài liệu hướng dẫn như “Tài liệu hướng dẫn nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ năm học 2024-2025”, các loại sách về tìm hiểu AI, hướng dẫn áp dụng trí tuệ nhân tạo cho giáo viên hay tài liệu trực quan và có hướng dẫn thực hành đó là kênh Youtube. Với kênh này, tôi tìm kiếm với 1 vài từ khoá sau: “Hướng dẫn dùng ChatGPT gợi ý prompt tranh minh hoạ”;“Cách tạo hình ảnh minh họa bằng Canva AI”; “Ứng dụng AI trong giáo dục mầm non”; “Thiết kế sách điện tử bằng công cụ số cho trẻ”. Ngoài ra, tôi tự học thông qua Website/blog chia sẻ của các giáo viên đang ứng dụng AI thành công. Khi tự học tôi luôn ghi chép lại các điểm chính vào sổ tay cá nhân hoặc tạo sổ tay số để dễ dàng lưu trữ và tra cứu. (Hình ảnh tài liệu và giáo viên tự học, tự bồi dưỡng) Khi đã nắm rõ lý thuyết, tôi tiến hành áp dụng thực hành trực tiếp bởi mỗi lần sử dụng là một lần học, học phải đi đôi với thực hành thì việc học mới mang lại hiệu quả. Trong quá trình sử dụng, tôi sẽ tự đánh giá mức độ hiệu quả, từ đó điều chỉnh cách tiếp cận sao cho phù hợp. BM-SK02 Trang 4
5. * Thông qua các buổi tập huấn chuyên môn các cấp Tham gia sinh hoạt chuyên môn cấp tổ chuyên môn, cấp trường, cụm trường, phòng giáo dục và sở giáo dục là cơ hội để tôi được trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, cùng học hỏi lẫn nhau và tiếp cận các nội dung mới – trong đó có kiến thức và kỹ năng liên quan đến công nghệ và AI. Thông qua hình thức này, tôi không chỉ nâng cao năng lực cá nhân mà còn được định hướng đúng đắn, cập nhật kịp thời những xu hướng mới trong dạy học, đồng thời được hướng dẫn cụ thể cách áp dụng các công cụ AI vào thực tiễn giáo dục trẻ nhỏ. * Thông qua chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn với đồng nghiệp: Bản thân tôi cũng đã được cùng đồng nghiệp nhiên cứu, xây dựng và tổ chức một hoạt động sinh hoạt chuyên môn tổ, ứng dụng công cụ AI và công nghệ số vào xây dựng sách điện tử, kho học liệu hình ảnh, video minh hoạ. Tôi đã tìm hiểu và thực hiện xây dựng sách điện tử “Cây rau của Thỏ út”, tạo hình ảnh và video truyện, sau đó cùng chia sẻ với đồng nghiệp trong tổ về cách tôi đã làm. Giáo viên cùng nhau thảo luận để đưa ra những ý kiến, những đóng góp hay những cách ứng dụng khác nhằm nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động văn học. (Hình ảnh giáo viên chia sẻ cách làm và thảo luận đưa ra ý kiến, góp ý) c. Kết quả áp dụng giải pháp Sau áp dụng giải pháp thì bản thân tôi đã hiểu được ích lợi to lớn mà trí tuệ nhân tạo AI và công nghệ số mang lại cho giáo viên trong phục vụ công tác giảng dạy. Tôi đã biết khai thác, sử một số công cụ và ứng dụng có thể sử dụng miễn phí mà vẫn mang lại hiệu quả cao như: ChatGPT, Canva, Heyzine, Copilot, Runway, Capcut. ChatGPT là công cụ AI hỗ trợ gợi ý kịch bản, chia đoạn tác phẩm và đưa ra những prompt tranh ảnh minh hoạ cụ thể, chi tiết từ nhân vật, bối cảnh, hành động đến màu sắc, bố cục. Canva là một công cụ thiết kế trực tuyến có giao diện thân thiện, dễ thao tác dù cho có sử dụng máy tính hay chỉ là 1 chiếc điện thoại thông minh. Công cụ này BM-SK02 Trang 5
6. hỗ trợ tôi dễ dàng tạo ra các sản phẩm trực quan như sách lật, tranh ảnh minh hoạ hay video kể chuyện mà không đòi hỏi quá nhiều thao tác thiết kế phức tạp. Copilot là công cụ AI giúp xây dựng hình ảnh minh hoạ trực quan từ những prompt mà ChatGPT một cách sinh động, đẹp mắt nhất. Heyzine giúp tôi chuyển đổi từ tranh ảnh thành sách lật điện tử kèm theo hình ảnh, âm thanh sống động hoặc video, tạo ra những cuốn sách mà trẻ dễ dàng thao tác tăng tương tác tham gia vào hoạt động làm quen văn học của trẻ. Runway giúp tôi chuyển những hình ảnh tĩnh thành video minh hoạ sinh động giúp trẻ hứng thú hơn và Capcut giúp chỉnh sửa, lồng ghép video. Bản thân tôi cũng nâng cao được năng lực chuyên môn, kỹ năng công nghệ thông tin và khả năng thiết kế hoạt động dạy học hiện đại, lấy trẻ làm trung tâm. Nhờ đó chất lượng hoạt động làm quen văn học được nâng cao rõ rệt, trẻ hứng thú hơn, tích cực tham gia vào hoạt động. 7.1.2. Giải pháp 2: Xây dựng tranh ảnh, video và sáng tạo nội dung truyện trên ứng dụng ChatGPT , Copilot, Runway và Capcut. a. Nội dung giải pháp Thực hiện các bước xây dựng hình ảnh, video minh hoạ và sáng tạo nội dung truyện nhờ ứng dụng công cụ “ChatGPT”, “Copilot”, “Runway” và Capcut. b. Cách thức, quá trình áp dụng Việc tìm kiếm hình ảnh sao cho phù hợp, sinh động là việc làm vô cùng cần thiết và quan trọng. Một tiết học làm quen với văn học muốn thu hút trẻ thì cần phải có hình ảnh bắt mắt, đa dạng và phù hợp với nội dung câu chuyện. Hình ảnh minh hoạ chính là yếu tố then chốt giúp trẻ tiếp cận tác phẩm văn học một cách tuyệt vời nhất, đây là công cụ để trẻ hình dung ra câu chuyện, bối cảnh, diễn biến và hiểu rõ hơn về các nhân vật. Trước kia, khi tìm kiếm những hình ảnh cho những câu chuyện, bài thơ phục vụ công tác giảng dạy tôi thường tìm kiếm trên các trang mạng hoặc vẽ tay đơn giản. Tuy nhiên nhận thấy được những bất cập chính là có quá ít tài liệu hình ảnh không đủ hết nội dung câu chuyện hoặc không có tư liệu hình ảnh sẵn có, hình ảnh đôi khi chưa thật sự đẹp mắt về cả nhân vật, màu sắc lẫn bối cảnh dẫn đến sự hứng thú vào tác phẩm của trẻ chưa cao. Bên cạnh đó, nếu sử dụng hình thức vẽ tay câu chuyện mất khá nhiều thời gian và không phải ai cũng thật sự có năng khiếu để mang lại những sản phẩm đẹp mắt gây hứng thú cho trẻ. Chính vì vậy, tôi đã tìm hiểu các ứng dụng sử dụng trí tuệ nhân tạo AI và các công cụ thiết kế hiện đại xây dựng tranh, ảnh và video minh hoạ làm phong phú hơn học liệu phục vụ cho việc tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học. Tôi sử dụng công cụ “ChatGPT”, “Copilot”, “Runway” và “Capcut” để thực hiện. ChatGPT hỗ trợ cho tôi phân tích nội dung truyện, chia truyện thành các đoạn chính, sáng tạo nội dung truyện và gợi ý “Prompt” với bối cảnh, nhân vật, hành BM-SK02 Trang 6
7. động cụ thể, chi tiết. Bên cạnh đó, ChatGPT còn hỗ trợ tôi chuyển đổi văn bản từ Tiếng Việt sang Tiếng Anh nhanh chóng để thuận tiện hơn trong việc tạo dựng hình ảnh. “Copilot” là công cụ hỗ trợ tôi thiết kế, tạo ra những hình ảnh minh hoạ sinh động, ngộ nghĩnh, đáng yêu, phù hợp với trẻ lứa tuổi mầm non. “Runway” giúp chuyển hình ảnh tĩnh sang video động. “Capcut”giúp tôi kết nối, thiết kế video minh hoạ phù hợp. Việc kết hợp linh hoạt các công cụ này giúp tôi dễ dàng tạo nên những hình ảnh, video minh hoạ theo ý muốn của bản thân, thoả sức sáng tạo những bức ảnh, video vừa đẹp mắt, phù hợp với nội dung cũng như là bước đệm cho việc làm sách phục vụ giảng dạy sau này. Đối với công cụ ChatGPT, Runway, Copilot và Capcut tôi đã thực hiện cụ thể các bước như sau: * Bước 1: Sử dụng ChatGPT chia tác phẩm thành các đoạn chính, sáng tạo truyện. Trước hết tôi tìm kiếm “ChatGPT.com” trên thanh công cụ Google, đăng nhập thông tin qua Gmail để sử dụng. (Hình ảnh giao diện ChatGPT) Sau khi đăng nhập tôi nhập nội dung câu chuyện, bài thơ vào phần tin nhắn, tạo lệnh để ChatGPT hỗ trợ chia nội dung câu chuyện thành các phần chính dựa vào diễn biến của truyện với cấu trúc “Hãy giúp tôi chia câu chuyện “ ” thành các đoạn chính phù hợp để tạo prompt tranh minh hoạ dành cho trẻ mầm non: “nội dung câu chuyện”. Mỗi phần sẽ được AI phân tích, làm rõ về mặt nội dung, nhân vật, bối cảnh cụ thể. Cách sử dụng ChatGPT tạo prompt sáng tạo truyện: Tôi tạo câu lệnh theo cấu trúc gợi ý sau: “Tạo prompt cho nội dung sáng tạo kết thúc mới cho truyện "tên truyện". BM-SK02 Trang 7
8. Ví dụ: Với chủ đề “Bản thân”, giờ học làm quen văn học câu truyện “Cậu bé mũi dài”, tôi thực hiện như sau: Tôi đăng nhập bằng Gmail vào ChatGPT, nhập nội dung truyện “Cậu bé mũi dài” tạo lệnh chia tác phẩm thành các đoạn chính. Tôi sử dụng câu lệnh sau để thực hiện: “Hãy giúp tôi chia câu chuyện “Cậu bé mũi dài” thành các đoạn chính phù hợp để tạo prompt tranh minh hoạ dành cho trẻ mầm non: “nội dung câu chuyện cậu bé mũi dài”. (Hình ảnh sử dụng câu lệnh chia nội dung truyện cậu bé mũi dài) Với câu lệnh này tôi được ChatGPT gợi ý 7 đoạn chính. Tranh 1: Bé Mũi Dài xuất hiện Một cậu bé có cái mũi rất dài đang đứng cười vui vẻ. Mọi người xung quanh nhìn cậu và gọi cậu là "Bé Mũi Dài". Tranh 2: Cảnh buổi sáng đẹp trời và vườn hoa Bầu trời trong xanh, gió nhẹ thổi, chim Họa Mi đang hót trên cành. Bé Mũi Dài đứng ngắm vườn hoa rực rỡ với hoa Hướng Dương, Hồng, Cẩm Chướng Tranh 3: Bé Mũi Dài gặp rắc rối khi hái táo Bé Mũi Dài cố trèo lên cây táo sai trĩu quả đỏ nhưng bị vướng cái mũi dài, mặt cau có, tay cố bám cành. Tranh 4: Bé Mũi Dài giận dỗi và nói lời ước Bé đứng dưới gốc cây, vẻ mặt bực tức, giơ tay lên trời nói không cần mũi, chỉ cần miệng để ăn. Tranh 5: Ong và Họa Mi khuyên bảo Một chú Ong bay gần các bông hoa, nói chuyện với Bé Mũi Dài. Chim Họa Mi đậu trên cành cây, nghiêng đầu nói với cậu. Tranh 6: Các bông hoa lên tiếng BM-SK02 Trang 8
9. Các bông hoa (Hướng Dương, Hồng, Cẩm Chướng) rung rinh như đang nói chuyện, gương mặt thân thiện. Tranh 7: Bé Mũi Dài nhận ra bài học Bé Mũi Dài mỉm cười, ôm mặt, mắt long lanh như vừa hiểu ra điều gì đó. Đằng sau là vườn hoa và chim muông tươi vui. (Hình ảnh 7 đoạn chính ChatGPT gợi ý) Sau đó, tôi nhờ ChatGPT hỗ trợ tạo prompt kết thúc mới cho câu truyện “Cậu bé mũi dài” để trẻ kể lại chuyện sáng tạo thông qua tranh minh hoạ như sau: Tôi tạo câu lệnh theo cấu trúc: “Tạo prompt cho nội dung sáng tạo kết thúc mới cho truyện "Cậu bé mũi dài". ChatGPT mang lại cho tôi những gợi ý về kết mở để tôi xây dựng hình ảnh sử dụng cho trẻ kể sáng tạo. (Hình ảnh câu lệnh tạo prompt hình ảnh minh hoạ kết mở câu chuyện) * Bước 2: Đặt prompt tạo hình ảnh minh hoạ trên ChatGPT Sau khi đã chia thành các đoạn chính, tiếp tục nhập từng đoạn yêu cầu ChatGPT đưa ra các prompt chi tiết vào phần tin nhắn. Nội dung yêu cầu cần mô tả BM-SK02 Trang 9
10. rõ mong muốn của bản thân về các yếu tố nhân vật, hành động, cảm xúc nhân vật, bối cảnh, màu sắc và phong cách vẽ tranh. Yêu cầu càng cụ thể, AI sẽ hỡ trợ đưa ra những prompt chi tiết nhất. Sau khi đã có prompt đúng như mong muốn của bản thân tôi sẽ chuyển câu lệnh của các prompt sang Tiếng Anh để tìm hình ảnh trên công cụ Copilot. * Ví dụ với câu truyện “Cậu bé mũi dài” tôi thực hiện: Tôi thực hiện câu lệnh “Tạo prompt miêu tả chi tiết, cụ thể cho kịch bản trên để tôi vẽ tranh minh hoạ, các nhân vật tạo hình dễ thương, trong sáng, các nhân vật đồng nhất với nhau trong từng promt” để ChatGPT gợi ý tranh, việc nêu rõ yêu cầu về tạo hình nhân vật giúp dễ dàng tìm kiếm hình ảnh minh hoạ. Với câu lệnh này, ChatGPT đã gợi ý cho tôi 7 hình ảnh minh hoạ cụ thể, chi tiết nhất về câu chuyện cậu bé mũi dài: Sau đó tôi sẽ yêu cầu ChatGPT hỗ trợ chuyển từng Prompt sang Tiếng anh. (Hình ảnh ChatGPT giúp chuyển sang prompt tiếng anh) *Bước 3: Tạo tranh minh hoạ từ công cụ Copilot Tôi thực hiện tìm kiếm Copilot trên thanh công cụ Google, đăng nhập Gmail để sử dụng công cụ xây dựng hình ảnh. Tại phần tin nhắn, tôi thực hiện sao chép BM-SK02 Trang 10
11. nội dung prompt tiếng anh đã tìm được ở ChatGPT để tạo lệnh xây dựng hình ảnh minh hoạ. Với một câu lệnh, Copilot có thể đưa ra nhiều hình ảnh để tôi lựa chọn. Nếu hình ảnh chưa đạt như mong muốn, tôi có thể điều chỉnh lại prompt sao cho phù hợp hoặc thay thế, điều chỉnh lại từ khoá khác. Sau khi đã tìm được hình ảnh ưng ý, tôi sẽ lưu vào máy để dựa vào đó xây dựng sách điện tử và video minh hoạ. Ví dụ với câu chuyện “Cậu bé mũi dài” tôi thực hiện như sau: Tôi đăng nhập Gmail vào công cụ Copilot. Với gợi ý đầu tiên về bức tranh minh hoạ cho tranh 1 “Một cậu bé dễ thương khoảng 5 tuổi, mắt to tròn, má hồng, tóc nâu mềm cắt kiểu búp bê. Cậu mặc áo sơ mi trắng, quần yếm xanh pastel, đi giày đỏ nhỏ xinh. Mũi cậu rất dài, cong nhẹ phía trước, trông vừa buồn cười vừa đáng yêu. Bé đứng giữa một ngôi làng nhỏ vui tươi với những ngôi nhà mái đỏ, bụi cây xanh và vài bông hoa đầy màu sắc. Mọi người xung quanh (cũng theo phong cách dễ thương giống bé) đang mỉm cười vẫy tay gọi cậu là “Bé Mũi Dài”. Ánh nắng nhẹ và trời trong xanh”, tôi sẽ thực hiện nhập lệnh vào Copilot như sau: “A cute 5-year-old boy with big round eyes, rosy cheeks, and a soft brown bowl haircut. He wears a white shirt, pastel blue overalls, and small red sneakers. His long, curved nose gently curls in front of his face, looking funny and adorable. He’s standing in a cheerful village with red-roofed houses, green bushes, and colorful flowers. People around him (also drawn in the same cute style) wave and smile, calling him “Long-Nosed Boy.” Bright morning sunlight and soft clouds in the sky”. (Hình ảnh tìm kiếm hình ảnh truyện Cậu bé mũi dài trên Copilot) BM-SK02 Trang 11
12. Copilot sẽ đưa ra hình ảnh theo gợi ý. nếu ảnh chưa ưng ý, có thể sử dụng lại câu lệnh đó, Copilot sẽ đưa ra hình ảnh khác để tôi lựa chọn. Sau khi đã lựa chọn được hình ảnh đúng với yêu cầu và phù hợp với các prompt đưa ra, tôi sẽ lưu về máy tạo kho dữ liệu hình ảnh. (Một vài hình ảnh Copilot gợi ý truyện “Cậu bé mũi dài”) * Bước 4: Chuyển hình ảnh tĩnh sang video động minh hoạ nhờ công cụ Runway. Tôi thực hiện tìm kiến Runway trên trang web, đăng nhập bằng gmail. Trên giao diện công cụ, tôi chọn “Get started” để bắt đầu. Trên cơ sở hình ảnh đã xây dựng được nhờ Copilot, tôi xây dựng video động như sau: Chọn “Gerenete Video” sau đó chọn “Drop an image” và tiến hành tải hình ảnh mà tôi muốn chuyển đổi sang video động. BM-SK02 Trang 12
13. Tiếp đó, trên thanh tin nhắn tôi nhập lệnh bằng tiếng anh về hành động của nhân vật hay chuyển động của cảnh vật để Runway tạo chuyển động, chọn “Upgrade” và chờ đợi công cụ chuyển đổi. Runway sẽ cho chúng ta video động có thời gian là 5 giây. Sau khi đã chuyển đổi thành video thành công tôi sẽ lưu video về máy để sử dụng. Ví dụ: Với câu chuyện “Cậu bé mũi dài” tôi thực hiện như sau: Tôi thực hiện đăng nhập bằng gmail trên Runway, tiến hành tải hình ảnh bìa câu chuyện “Cậu bé mũi dài” để chuyển đổi sang video động. Với trang bìa có hình ảnh cậu bé mũi dài, ong và bướm đang bay, tôi muốn Runway thiết kế video cậu bé vẫy tay, ong bướm đang bay tôi nhập lệnh vào phần ghi chú như sau “The little child smiles and waves goodbye, while bees and butterflies are flying”. Tiếp đó, chọn “Upgrade” và chờ đợi công cụ chuyển đổi. Runway sẽ cho ra video cậu bé vẫy tay và ong bướm bay có thời gian là 5 giây (Hình ảnh sử dụng Runway chuyển ảnh tĩnh thành video động) Tương tự các video khác của truyện tôi cũng làm như vậy. * Bước 5: Ghép video truyện thông qua ứng dụng Capcut Sau khi đã thiết kế được các video ngắn dựa trên nội dung truyện được xây dựng từ trước đó, tôi sử dụng Capcut để ghép video truyện, thơ hoàn chỉnh. Trên ứng dụng Capcut, trước tiên tôi chọn “Chỉnh sửa”. vào “Dự án mới”, lựa chọn video lần lượt theo trình tự câu chuyện, bài thơ sau đó chọn “Thêm”. Tại đây, capcut cho phép ta căn chỉnh thời gian hiển thị từng cảnh, thêm hiệu ứng chuyển cảnh mượt mà sao cho phù hợp. Capcut giúp ghi âm giọng nói, lồng nhạc để video sinh động hơn. Sau khi đã xây dựng được video mong muốn tôi BM-SK02 Trang 13
14. xuất video với chất lượng cao và sẵn sàng sử dụng trong hoạt động kể chuyện, đọc thơ mang lại trải nghiệm sinh động, cuốn hút cho trẻ. Ví dụ với chuyện “Cậu bé mũi dài” tôi thực hiện: Lựa chọn 8 video lần lượt theo trình tự câu chuyện tải lên Capcut, lựa chọn hiệu ứng chuyển cảnh mặt nạ hình tim để chuyển cảnh, điều chỉnh mỗi video có thời gian là 10 giây bằng cách làm chậm video, tôi lồng giọng kể chuyện cùng với âm thanh nhạc nền và kiểm tra lại nội dung. Sau đó tôi xuất video với chất lượng cao để tiến hành trình chiếu kể chuyện cho trẻ nghe. (Hình ảnh chọn video) (Hình ảnh điều chỉnh thời gian video) (Hình ảnh lồng nhạc nền) (Hình ảnh chọn hiệu ứng chuyển cảnh) (Hình ảnh xuất video) Với các câu chuyện, bài thơ khác, tôi sử dụng cách tương tự để tạo tranh ảnh và video minh hoạ sinh động phục vụ cho công tác giảng dạy tại lớp. c. Kết quả áp dụng giải pháp Sau áp dụng giải pháp tôi đã xây dựng được hình ảnh và video minh hoạ phong phú, đa dạng, phù hợp với lứa tuổi mầm non. Chất lượng tranh ảnh được nâng cao rõ rệt, hình ảnh sinh động, giàu tính nghệ thuật giúp trẻ dễ hình dung và ghi nhớ nội dung. Tiết kiệm thời gian, công sức hơn rất nhiều so với việc tìm kiếm và tự thiết kế học liệu truyền thống trước đây. Trẻ thích thú hơn với những hình ảnh, video đẹp mắt, mới lạ nên tích cực hơn trong việc kể lại truyện, đóng vai và đặt câu hỏi. Việc sử dụng hình ảnh, video giúp trẻ hình dung rõ ràng các tình huống, nhân vật và diễn biến trong câu chuyện. Trẻ dễ nắm được nội dung chính, hiểu được ý nghĩa câu chuyện hoặc bài thơ một BM-SK02 Trang 14
15. cách trực quan hơn. Tăng khả năng ghi nhớ và kể lại chuyện, một số trẻ còn có thể mô tả lại hình ảnh nhân vật hoặc đoạn truyện yêu thích, cho thấy khả năng ghi nhớ và tái hiện rất tốt. Trước khi áp dụng Sau khi áp dụng Tỷ lệ tăng, giảm biện pháp biện pháp % STT Nội dung biện pháp/tiêu Trẻ đạt K. đạt Đạt K. đạt Đạt K. đạt chí khảo sát 1 Trẻ yêu thích, hào Sau áp Sau áp 20/29= 09/29= 29/29= 0/29= hứng tham gia vào dụng dụng 1 hoạt động làm quen 69% 31% 100% 0% Tăng Giảm văn học 31% 31% Trẻ tích cực phát biểu, Sau áp Sau áp trả lời được câu hỏi liên 16/29= 13/29= 29/29= 0/29= 2 dụng dụng quan đến nội dung thơ, 55,2% 44,8% 100% 0% Tăng Giảm truyện 44,8% 44,8% 15/29= 14/29= 29/29= 0/29= Sau áp Sau áp Trẻ có thể nhớ nội dung dụng dụng 3 51,7% 48,3% 100% 0% truyện sau khi học Tăng Giảm 48,3% 48,3% 7.1.3. Giải pháp 3: Ứng dụng Canva và Heyzine tạo sách lật điện tử tăng khả năng tương tác và sáng tạo cho trẻ. a. Nội dung giải pháp - Các bước xây dựng sách lật điện tử thông qua phần mềm Canva và sử dụng công cụ tích hợp Heyzine. - Sử dụng sách điện tử tăng tương tác và sáng tạo cho trẻ b. Cách thức, quá trình áp dụng giải pháp Trước đây, khi tổ chức hoạt động làm quen văn học, tôi sẽ sử dụng đồ dùng trực quan là sách truyện bằng giấy để kể lại câu chuyện hoặc cho trẻ kể lại chuyện, Điều này không tránh khỏi sự giảm hứng thú của trẻ do hình ảnh không sống động, việc trẻ tương tác bằng việc lật sách thủ công cũng làm trẻ không cảm thấy thú vị. Bên cạnh đó, khi kể lại truyện với sách truyện bằng giấy, tôi phải mất thêm 1 thao tác mở âm thanh kết hợp để tạo hứng thú cũng như thu hút trẻ vào câu chuyện. Chính vì vậy, việc làm thế nào để có thể ứng dụng công nghệ số và công cụ AI để thiết kế nên cuốn sách điện tử kết hợp được âm thanh, giọng nói cũng như tăng tương tác cho trẻ là điều cần thiết. Vậy nên tôi đã tìm hiểu phần mềm Canva và công cụ Heyzine chuyển tranh ảnh tĩnh đã xây dựng thành sách lật điện tử giúp sách trở nên hấp dẫn hơn, trẻ không chỉ đọc mà còn được lật sách và xem hình ảnh minh hoạ kèm âm thanh sống động từ đó tăng hứng thú và khả năng tương tác. * Các bước xây dựng sách điện tử: + Bước 1: Lựa chọn mẫu sách lật trên Canva Trước tiên, tôi truy cập trang web “www.canva.com”, sau đó sử dụng Gmail đăng nhập vào Canva. Trên thanh công cụ tìm kiếm của Canva, tôi tìm kiếm mẫu BM-SK02 Trang 15
16. tài liệu đa trang (multi-page) hoặc “Booklet template” để lựa chọn mẫu sách sao cho phù hợp với kích thước tranh ảnh minh hoạ đã tìm được trước đó. (Hình ảnh tìm mẫu tài liệu đa trang trên Canva) + Bước 2: Thiết kế trang sách theo nội dung câu chuyện trên Canva Sau khi đã chọn được mẫu sách mong muốn, tôi thực hiện chỉnh sửa, xoá các hình ảnh, chữ trong trang sách để thực hiện thiết kế các trang sách theo mong muốn của bản thân về câu chuyện. Thêm hoặc xoá bớt trang sao cho đủ số trang sách mong muốn xây dựng. Ví dụ với câu chuyện “Cậu bé mũi dài” gồm có 7 tranh minh hoạ nội dung, 1 trang bìa sách và 1 trang tranh minh hoạ gợi mở kết truyện khác. Tôi sẽ thêm hoặc bớt với mẫu sao cho đủ 9 trang để đảm bảo sách đủ nội dung truyện. (Hình ảnh thêm đủ 9 trang cho truyện cậu bé mũi dài) BM-SK02 Trang 16
17. Tôi tải các ảnh đã chuẩn bị được cho câu chuyện lên Canva bằng cách kích chuột vào “Tải lên” trên thanh công cụ dọc bên tay trái của giao diện. Chọn “tải tệp lên” và hoàn thành tải tranh ảnh minh hoạ truyện. (Hình ảnh tải ảnh lên Canva) Sau đó, tại trang số 1, tôi lựa chọn bức tranh ứng nội dung đoạn truyện chính đầu tiên mà ChatGPT đã hỗ trợ chia đoạn trước đó tải lên trang sách. Khi đã có hình ảnh minh hoạ, tôi sẽ thiết kế đoạn văn bản ngắn phù hợp bằng cách lựa chọn “Văn bản” trên thanh công cụ, chọn thêm tiêu đề văn bản, sao chép đoạn văn bản ChatGPT gợi ý tương ứng. Với văn bản thêm vào, tôi có thể chỉnh sửa về màu sắc chữ và kiểu chữ sao cho phù hợp. Việc sắp xếp hình ảnh và văn bản cần đảm bảo mỗi trang có sự cân đối giữa phần hình ảnh và nội dung chữ. (Hình ảnh sắp xếp hình ảnh và nội dung chữ trên Canva) BM-SK02 Trang 17
18. Ví dụ: Với truyện “Cậu bé mũi dài” tôi thực hiện như sau Tôi thực hiện tải 8 ảnh đã thiết kế nhờ Copilot trong kho học liệu đã xây dựng trước đó lên Canva. Trang đầu là trang bìa với dòng chữ tên truyện “Cậu bé mũi dài” và hình ảnh minh hoạ “Cậu bé mũi dài bên vườn hoa rực rỡ, chú ong và chim bay lượn bên cạnh”. Với dòng chữ tiêu đề truyện “Cậu bé mũi dài” tôi chỉnh sửa phông chữ “Paytone One”, cỡ chữ 72, chữ màu đỏ. Tại phần hiệu ứng chữ, tôi chọn phong cách “Viền”, hình dạng “Uốn cong”. (Hình ảnh chỉnh sửa văn bản trên Canva) Trang tiếp theo với văn bản nội dung tranh là “Ngày xưa có một cậu bé có cái mũi rất dài, vì thế mọi người gọi cậu là “Bé Mũi Dài”. Hình ảnh minh hoạ là Một cậu bé có cái mũi thật dài, đứng giữa ngôi làng nhỏ, mọi người gọi cậu là Bé Mũi Dài. (Hình ảnh trang 1 truyện Cậu bé mũi dài) BM-SK02 Trang 18
19. Cứ như vậy, tôi thực hiện đến hết 9 trang sách của truyện “Cậu bé mũi dài” Khi đã thiết kế xong các trang tôi thực hiện tải về máy bằng cách chọn “Chia sẻ” ở góc phải giao diện, chọn “Tải xuống”, chọn loại tệp là “PDF tiêu chuẩn” để lưu vào máy. (Hình ảnh tải về máy với loại tệp PDF tiêu chuẩn trên Canva) + Bước 3: Chuyển đổi sách lật bằng “Heyzine” Tôi thực hiện tìm kiếm trang web “Heyzine.com” và thực hiện đăng nhập bằng gmail. (Giao diện Heyzine chuyển đổi sách lật điện tử) BM-SK02 Trang 19
20. Trên màn hình giao diện, lựa chọn “Upload”, tôi lựa chọn file PDF tiêu chuẩn sách truyện đã lưu về từ Canva. Sau khi đã tải file truyện lên, tôi kích chuột vào “Dashboard”. (Hình ảnh tải file truyện lên Canva) Giao diện mới hiện lên, tôi thực hiện kích chuột vào sách, chọn “Editor”. Tại đây, Heyzine đã hỗ trợ hiệu ứng lật sách kèm âm thanh vô cùng sống động. (Hình ảnh chọn sách đã tải lên để chỉnh sửa) Để truyện có sự cuốn hút với trẻ, tôi sử dụng lồng âm thanh nhạc nền và thu âm giọng kể chuyện, đọc thơ vào. Tôi lựa chọn nhạc nền nhẹ nhàng, phù hợp với câu chuyện, bài thơ lưu về máy dưới định dạng MP3, đối với âm thanh giọng kể chuyện của cô, tôi ghi âm trên điện thoại sau đó chuyển file sang máy tính. Một BM-SK02 Trang 20